29 sierpnia JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański odwiedził parafię Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Kożanach. Hierarcha przewodniczył dziękczynnemu molebnowi, sprawowanemu w intencji proboszcza parafii i wszystkich parafian. Nabożeństwo odprawione zostało z okazji 140. rocznicy poświęcenia kożanskiej cerkwi. W świątyni obecni byli zaproszeni goście: burmistrz Suraża Henryk Łapiński oraz zastępca wójta gminy Juchnowiec Kościelny Elżbieta Filipowicz.
W słowie powitalnym proboszcz tamtejszej parafii ks. prot. Jan Kojło powiedział, że dzisiejsza cerkiew nie jest tylko zabytkiem, ale żywym świadectwem wiary tych którzy byli przed nami. Bo każda belka tej świątyni mówi o ich trudzie, każda ikona przypomina o ich modlitwie, a każdy krok po tej posadce prowadzi śladami minionych pokoleń.
Arcybiskup Jakub podkreślił, że cerkwi w Kożanach nie zbudowano dla siebie, ale też dla swoich dzieci i prawnuków, dla przyszłych pokoleń. Jedni rozpoczęli tą budowę, a inni korzystają z jej efektów. Hierarcha podziękował obecnemu proboszczowi za troskę i opiekę nad cerkwią i parafią. Słowa podziękowania skierował także do byłych proboszczów, którzy remontowali świątynię i to nawet nieraz. Jak zaznaczył Arcybiskup obiekty zabytkowe stale wymagają troski, wymagają częstych zabiegów renowacyjnych, ponieważ zaniedbanie może spowodować, że później jest trudno odtworzyć ich pierwotne piękno.
Parafia prawosławna w Kożanach istniała prawdopodobnie już w XIII w., a sama miejscowość była zaliczana do miast. Pierwsza zachowana, pisana, wzmianka o cerkwi prawosławnej pochodzi z 1558 roku. Wiadomo, że w 1621 roku został powiększony fundusz cerkiewny – parafia otrzymała nowe zimie. W XVII i XVIII wiekach parafia przechodziła burzliwe dzieje tj. przeprowadzoną pod przymusem unię brzeską czy równie tragiczne rozbiory Polski, skutkujące ponad wiekową nieobecnością Polski na mapach Europy.
Bezsprzecznie wyjątkowym wydarzeniem w dziejach parafii w XIX wieku była budowa obecnie istniejącej świątyni, której poświecenie miało miejsce w dniu 5 października 1886 roku. Z kolei okres międzywojenny przyniósł odebranie większości gruntów (ok. 70 h) na rzecz Lasów Państwowych, oraz zmianę statusu parafii z samodzielnej na filialną. Okres PRL – u także nie był łaskawy dla proboszcza parafii i jej wiernych – naznaczony był walką od odzyskanie gruntów, bezprawnie przejętych przez państwo w latach dwudziestych XX wieku. Sytuacja uregulowana została dopiero w 1989 w momencie wpisania własności gruntów do ksiąg wieczystych.
Obecnie na terenie parafii istnieją: główna świątynia Podwyższenia Krzyża Pańskiego, kaplica Ikony Matki Bożej Kazańskiej na „Świętym Miejscu” oraz kaplica św. Jana Chrzciciela we wsi Złotniki.
protodiakon Wiaczesław Perek
Historia parafii w Kożanach na podstawie: Cerkiewna własność ziemska na Białostocczyźnie w XV-XX wieku, ks. Grzegorz Sosna i Antonina Troc-Sosna.
fotoreportaż Ilony Boguskiej
