Parafia Prawosławna św. Mikołaja w Gdańsku zakończyła realizację projektu pn. „Restauracja zabytkowego zespołu Katedry Prawosławnej św. Mikołaja w Gdańsku z adaptacją przestrzeni na funkcje kulturalne”, dofinansowanego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021–2027, Działanie FEPM.06.10 Infrastruktura kultury. Projekt został zrealizowany dzięki wsparciu Funduszy Europejskich za pośrednictwem Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego, a wartość dofinansowania wyniosła 1 074 224,44 zł.
Celem przedsięwzięcia była restauracja zabytkowego zespołu Katedry Prawosławnej św. Mikołaja w Gdańsku, poprawa jego stanu technicznego oraz dostosowanie przestrzeni do prowadzenia działalności kulturalnej i społecznej. Projekt stanowi odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie mieszkańców i turystów na dostęp do kultury w historycznych przestrzeniach Gdańska, przy jednoczesnym zachowaniu i wyeksponowaniu wartości zabytkowych obiektu.
W ramach inwestycji wykonano szereg prac budowlanych, konserwatorskich i modernizacyjnych. Zakres robót obejmował remont schodów zewnętrznych prowadzących do głównego wejścia do świątyni, remont tarasu od strony dziedzińca, montaż platform dla osób z niepełnosprawnościami w przedsionku Katedry oraz na dziedzińcu zespołu katedralnego, kompleksowy remont świetlicy parafialnej wraz z pomieszczeniami przynależnymi, budowę ogólnodostępnej toalety dostosowanej do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, wykonanie izolacji przeciwwilgociowych i termicznych ścian fundamentowych budynków parafialnych, renowację schodów od strony wschodniej Katedry, budowę pochylni prowadzącej do świetlicy oraz zakup systemu nagłośnienia przeznaczonego do organizacji koncertów, warsztatów, spotkań i wydarzeń edukacyjnych.
Szczególny nacisk położono na zwiększenie dostępności zabytkowego zespołu dla osób z niepełnosprawnościami oraz osób o ograniczonej mobilności. Dzięki realizacji projektu usunięto najważniejsze bariery architektoniczne, umożliwiając szerszemu gronu odbiorców korzystanie zarówno z przestrzeni sakralnej, jak i nowo utworzonych przestrzeni przeznaczonych do działalności kulturalnej i społecznej.
Realizacja projektu przyniosła wymierne korzyści zarówno w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego, jak i rozwoju działalności kulturalnej oraz społecznej. Dzięki przeprowadzonym pracom zabytkowy zespół Katedry św. Mikołaja został nie tylko zabezpieczony i dostosowany do współczesnych wymagań technicznych, ale również przygotowany do pełnienia nowych funkcji kulturalnych, edukacyjnych i społecznych.
W wyniku realizacji inwestycji powstały warunki sprzyjające organizacji koncertów, spotkań, warsztatów, wykładów i innych wydarzeń kulturalnych, skierowanych zarówno do mieszkańców Gdańska, jak i odwiedzających miasto turystów. Projekt przyczynia się do zwiększenia dostępności oferty kulturalnej oraz szerszego wykorzystania potencjału zabytkowego zespołu katedralnego jako miejsca dialogu, edukacji i integracji społecznej. Nowo utworzone i zmodernizowane przestrzenie umożliwią prowadzenie regularnej działalności wystawienniczej, edukacyjnej i warsztatowej, wzbogacając ofertę kulturalną tej części Gdańska.
Szczególne znaczenie miały działania związane z poprawą dostępności obiektu. Dzięki montażowi platform dla osób z niepełnosprawnościami, budowie pochylni oraz wykonaniu ogólnodostępnej toalety dostosowanej do potrzeb osób z ograniczoną mobilnością, zlikwidowano istotne bariery architektoniczne utrudniające korzystanie z obiektu. W efekcie przestrzeń Katedry i budynków parafialnych stała się bardziej dostępna dla osób z niepełnosprawnościami, osób starszych oraz wszystkich użytkowników wymagających wsparcia w poruszaniu się.
Projekt wzmacnia również integrację lokalnej społeczności oraz sprzyja aktywnemu uczestnictwu w kulturze grup, które dotychczas napotykały trudności w dostępie do wydarzeń organizowanych w obiektach zabytkowych. Tym samym inwestycja łączy ochronę dziedzictwa kulturowego z realizacją ważnych celów społecznych, tworząc przestrzeń otwartą, dostępną i przyjazną dla wszystkich odbiorców.
27 maja przeprowadzony został odbiór konserwatorski wykonanych prac z udziałem Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Dariusza Chmielewskiego. W trakcie odbioru potwierdzono prawidłowe wykonanie robót zgodnie z wydanymi decyzjami konserwatorskimi oraz wymaganiami dotyczącymi ochrony zabytków. Podkreślono również wysoką wartość historyczną i architektoniczną zespołu katedralnego oraz znaczenie przeprowadzonych prac dla zachowania tego cennego elementu dziedzictwa kulturowego Gdańska.
Uroczyste zakończenie projektu odbyło się 7 czerwca 2026 roku w Katedrze św. Mikołaja w Gdańsku. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele Urzędu Miejskiego w Gdańsku, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego, Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz osoby związane z ochroną dziedzictwa kulturowego i działalnością kulturalną regionu.
Oprawę artystyczną uroczystości zapewniły dwa chóry działające przy Parafii Prawosławnej św. Mikołaja w Gdańsku. Wystąpił Chór Katedralny pod dyrekcją Anny Stepanienko, kontynuujący wieloletnią tradycję śpiewu cerkiewnego w gdańskiej parafii, oraz chór Gedanum Orthodoxum pod dyrekcją Aleksandry Popowskiej, wykonujący śpiew podczas nabożeństw sprawowanych w języku polskim. Podczas koncertu zaprezentowano utwory muzyki cerkiewnej związane z tradycją śpiewu liturgicznego oraz dziedzictwem słowiańskiego prawosławia.
Koncert stanowił nie tylko artystyczne podsumowanie zakończonej inwestycji, ale również okazję do zaprezentowania bogactwa duchowego, historycznego i kulturowego prawosławia, które od dziesięcioleci stanowi ważny element wielokulturowego dziedzictwa Gdańska.
Realizacja projektu pozwoliła połączyć ochronę zabytkowego dziedzictwa z nowoczesnym podejściem do dostępności i działalności kulturalnej. Dzięki przeprowadzonym pracom Katedra św. Mikołaja i towarzyszące jej obiekty zyskały nowe możliwości pełnienia funkcji społecznych, edukacyjnych i kulturalnych, pozostając jednocześnie ważnym świadectwem historii oraz wielokulturowego dziedzictwa Gdańska.
ks. Gabriel Masalski
